katedra

redaktora naczelnego „Gościa Niedzielnego”, koordynatora Akcji Katolickiej i notariusza Kurii diecezjalnej w Katowicach, proboszcza parafii św. Barbary w Chorzowie, biskupa polowego Wojska Polskiego, a po II wojnie światowej opiekuna duchowego Polaków na uchodźstwie. Abp Gawlina był też aktywnym uczestnikiem II Soboru Watykańskiego. Święty Jan Paweł II nazywał go „biskupem-tułaczem”.

Dokładnie w rocznicę śmierci tego wybitnego duchownego w parafii św. Barbary w Chorzowie metropolita katowicki abp Wiktor Skworc będzie przewodniczył Mszy św. za śp. abp. Józefa Gawlinę. Początek o godz. 12.00.

Abp Józef Gawlina urodził się 18 listopada 1892 w Strzybniku na Górnym Śląsku w rodzinie Franciszka i Joanny z d. Banaś. W 1914 roku ukończył Gimnazjum w Rybniku (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Rybniku). Podjął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego przerwane w kwietniu 1915 roku z powodu powołania do armii pruskiej. Ranny na froncie francuskim w listopadzie 1915 roku i odesłany do służby garnizonowej we Wrocławiu. We wrześniu 1917 roku został wysłany na front bliskowschodni, w bitwie pod Damaszkiem wzięty do niewoli angielskiej (październik 1918 rok – listopad 1919 rok). Po powrocie do Wrocławia w lipcu 1920 roku ukończył studia teologiczne, a 19 czerwca 1921 otrzymał święcenia kapłańskie z rąk kard. A. Bertrama.

Pracował jako wikariusz w Dębieńsku (od 1921 roku) oraz Tychach (od 1922 roku). W lipcu 1924 roku został mianowany przez ks. Augusta Hlonda sekretarzem generalnym Ligi Katolickiej Administracji Apostolskiej Górnego Śląska. Od września 1924 roku do marca 1927 roku kierował redakcją „Gościa Niedzielnego". Na zlecenie prymasa Augusta Hlonda zorganizował Katolicką Agencję Prasową (1927-1929). W marcu 1929 roku w diecezji katowickiej objął kierownictwo diecezjalnej Akcji Katolickiej.

W lipcu 1931 roku został proboszczem parafii św. Barbary w Królewskiej Hucie (dziś Chorzów). W swojej parafii zasłużył się na polu działalności dobroczynnej, założył m. in. biuro „Caritasu”, ochronkę dla dzieci, kuchnię ludową. W 1932 roku założył tygodnik parafialny pt. „Wiadomości Parafialne". Po rezygnacji bpa Stanisława Galla, 14 lutego 1933 został mianowany biskupem polowym Wojsk Polskich. Sakrę biskupią otrzymał 19 marca 1933 w Królewskiej Hucie z rąk kard. A. Hlonda. W nocy z 6 na 7 września 1939 na polecenie naczelnych władz WP opuścił Warszawę i dotarł do granicy polsko-rumuńskiej, którą przekroczył w dniu 18 września.

Po krótkim pobycie w Bukareszcie, 5 października przybył do Rzymu. Sekretariat Stanu Stolicy Apostolskiej przedłużył mu jurysdykcję biskupa polowego, co pośrednio oznaczało uznanie ciągłości państwa polskiego i jego armii. 18 października 1939 po przybyciu do Paryża formalnie podjął obowiązki Biskupa Polowego Wojsk Polskich (Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie). Od stycznia 1940 roku był członkiem Rady Naczelnej Światowego Związku Polaków z Zagranicy. 21 grudnia 1939 dekretem prezydenta Raczkiewicza został mianowany członkiem I Rady Narodowej RP, następnie zastępcą członka Komisji Wojskowej, członkiem Komisji Prawno-Konstytucyjnej i przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych. Jego jurysdykcji jako biskupa polowego podlegali żołnierze Polskich Sił Zbrojnych we Francji, w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce i w ZSRR (od 1942 roku), a od 1944 roku we Włoszech, Belgii, Holandii i w Niemczech.

Przeprowadził wizytację obozów uchodźców polskich ewakuowanych z ZSRR do Iranu; 19 kwietnia 1942 przekroczył granicę ZSRR i po krótkim pobycie w Moskwie rozpoczął trzymiesięczną wizytację oddziałów Armii Polskiej w ZSRR gen. dyw. Władysława Andersa - w Uzbekistanie, Tadżykistanie, Kirgizji i Kazachstanie. W połowie października 1942 roku przeniósł się z Iranu do Iraku, a następnie na początku listopada do Jerozolimy. Na mocy dekretu papieża Piusa XII z 3 października 1942 został mianowany biskupem ordynariuszem dla polskich uchodźców cywilnych na Wschodzie. 15 lutego 1943 wyruszył w podróż do USA, gdzie spotkał się z prezydentem Franklinem D. Rooseveltem. Przy pomocy prasy amerykańskiej apelował o pomoc dla dzieci polskich znajdujących się w ZSRR. Brał udział w kampanii włoskiej; w bitwie pod Monte Cassino, bitwie o Loreto i Ankonę. W Ankonie, 31 lipca 1944 z rąk Naczelnego Wodza gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.

8 lutego 1945 został mianowany Opiekunem (Protektorem) Emigracji Polskiej na czas niemożności wykonywania tych zadań przez Prymasa Polski, a 5 czerwca 1945 Stolica Apostolska powierzyła mu opiekę nad uchodźcami polskimi w Niemczech i Austrii. Po śmierci kard. Augusta Hlonda 28 stycznia 1949 papież Pius XII mianował Józefa Gawlinę Opiekunem Duchowym Polaków na uchodźstwie, czyli Protektorem Emigracji Polskiej. Od połowy 1947 roku zamieszkał jako rektor przy polskim kościele św. Stanisława w Rzymie przy via Botteghe Oscure 15.

W latach 1949-1952 złożył wizyty w polskich ośrodkach emigracyjnych w jedenastu krajach Europy, Ameryki Północnej i Ameryki Południowej. Brał udział w tworzeniu Polskich Misji Katolickich w Argentynie, Australii, Brazylii, Chile, Danii, Hiszpanii, Holandii, Luksemburgu, Republice Południowej Afryki, Szwajcarii, Szwecji i Tanzanii. Jego zasługą było także zbudowanie polskiej kaplicy w podziemiach Bazyliki Watykańskiej Św. Piotra. W czasie wojny założył dwa seminaria duchowne - w Bejrucie (Liban) i w Glasgow (Wielka Brytania). Pod jego patronatem w 1947 roku w Londynie powstał Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas". W 1947 roku założył Instytut Wydawniczy „Hozjanum" (Edizioni Hosianum) przy Hospicjum S. Hozjusza. Od 1949 roku do końca życia był wydawcą i redaktorem naczelnym „Duszpasterza Polskiego Zagranicą". W 1954 roku zainicjował edycję rocznika „Sacrum Poloniae Millenium". 29 listopada 1952 został mianowany arcybiskupem tytularnym Madito. Papież Jan XXIII powołał Gawlinę na członka Komisji Przygotowawczej dla Spraw Biskupów i Zarządu Diecezjami - soboru watykańskiego II. Od 1962 roku brał udział w dwóch pierwszych sesjach soboru jako sekretarz Komisji dla spraw Biskupów i Diecezji. Zmarł 21 września 1964 w Rzymie. Pochowany na cmentarzu Campo Verano w Rzymie. Dnia 8 kwietnia 1965 jego zwłoki przeniesiono na polski cmentarz wojenny na Monte Cassino. Autor "Wspomnień"(Katowice 2004).

(za Encyklopedia wiedzy o Kościele katolickim na Śląsku http://www.encyklo.pl)

Posłuchaj: Wypowiedź ks. prof. Jerzego Myszora, kierownika Zakładu Teologii Patrystycznej i Historii Kościoła na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego.

 

Arcybiskup

SylwetkaNauczanieKalendarium
kalendarium

POCZTA ELEKTRONICZNA

Nowa poczta

Metropolitalne Święto Rodziny

MSR

Historia Archidiecezji

historyczna

Galeria

galeria3

Proces Beatyfikacyjny

machaw08

II Synod

Synod2

Kalendarz wydarzeń

Instytucje

Duszpasterstwa

Ruchy i stowarzyszenia

Media